Usability və accessibility testing
Usability — istifadəçi məqsədinə nə qədər asan, sürətli və səhvsiz çatır. Accessibility (a11y) — məhsuldan hər kəs, o cümlədən görmə, eşitmə, hərəkət və ya idrak məhdudiyyəti olan insanlar istifadə edə bilirmi.
Bu ikisi qohumdur, amma eyni deyil: rahat, gözəl interfeys klaviatura ilə idarə olunmursa, usability yaxşı, accessibility isə pisdir.
Sığorta və bank sahəsində accessibility xüsusilə vacibdir: müştəri bazasına yaşlı insanlar daxildir, bəzi xidmətlər isə tənzimləyici tələblərə görə hamı üçün əlçatan olmalıdır.
| Nielsen heuristikası (seçilmiş) | Manual QA nəyi yoxlayır |
|---|---|
| Sistem vəziyyətinin görünməsi | Ödəniş gedərkən loading indikatoru varmı? Uzun əməliyyat üçün progress göstərilirmi? |
| Sistem və real dünya uyğunluğu | Mətnlərdə texniki jarqon var? "Error 4012" yerinə insan dilində izah? |
| İstifadəçi nəzarəti və çıxış yolu | Səhv addımdan geri qayıtmaq olur? "Ləğv et" düyməsi var? Back düyməsi datanı itirmir? |
| Səhvlərin qarşısının alınması | Təhlükəli əməliyyat üçün təsdiq soruşulur? Sahə formatı əvvəlcədən göstərilir? |
| Səhvlərin tanınması və bərpası | Error mesajı problemi VƏ həll yolunu deyirmi? Yoxsa yalnız "Xəta baş verdi"? |
| Ardıcıllıq və standartlar | Eyni əməliyyat hər ekranda eyni adlanır? Düymələr eyni yerdədir? |
WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) accessibility-nin beynəlxalq standartıdır. Dörd prinsipi POUR kimi yadda saxlanılır:
- Perceivable — məzmun qavranıla bilən olmalıdır (şəkillərdə alt mətn, videoda subtitr, kifayət qədər rəng kontrastı)
- Operable — idarə oluna bilən olmalıdır (klaviatura ilə tam naviqasiya, kifayət qədər vaxt, blinking məzmun yoxdur)
- Understandable — anlaşılan olmalıdır (aydın dil, proqnozlaşdırıla bilən davranış, aydın error mesajları)
- Robust — müxtəlif texnologiyalarla, o cümlədən screen reader-lərlə işləməlidir
Uyğunluq səviyyələri: A (minimum), AA (əksər tənzimləyici tələblərin hədəfi), AAA (ən yüksək). Praktikada hədəf demək olar ki, həmişə AA-dır.
Ən çox rast gəlinən konkret AA tələbləri: adi mətn üçün rəng kontrastı ən azı 4.5:1, böyük mətn üçün 3:1; bütün funksionallıq klaviatura ilə əlçatan; focus göstəricisi görünən; forma sahələrində label var.
Manual QA-dan accessibility auditi gözlənilmir — amma əsas yoxlamaları bilmək interviewdə nadir və qiymətli üstünlükdür. Ən sadə üç yoxlama, hansı ki heç bir alət tələb etmir: (1) siçanı kənara qoy və formu yalnız Tab + Enter ilə doldurmağa çalış; (2) browser zoom-u 200% et və mətnin kəsilib-kəsilmədiyinə bax; (3) error mesajının yalnız qırmızı rənglə göstərilmədiyini yoxla — rəng korluğu olan istifadəçi üçün mətn və ya ikon da lazımdır.
📚 Mənbələr və sənədlər
- WCAG standartlarırəsmiw3.org
- Accessibility-ni qiymətləndirməkrəsmiw3.org