Risk əsaslı testing və prioritetləşdirmə
Testing-in ikinci prinsipi deyir ki, hər şeyi test etmək mümkün deyil. Onda əsas sual belə olur: məhdud vaxtda nəyi test etmək ən çox dəyər verir? Cavab risk əsaslı testing-dir.
Risk = Ehtimal × Təsir
- Ehtimal (probability) — burada defekt olma şansı nə qədərdir? Kod nə qədər mürəkkəbdir, təzə dəyişilib, yeni developer yazıb, tarixən neçə bug verib.
- Təsir (impact) — defekt baş verərsə biznes nə itirir? Pul, müştəri, reputasiya, tənzimləyici cərimə, data itkisi.
Bu ikisi ayrı-ayrı ölçülür və bir-birini əvəz etmir: nadir baş verən, amma pul itirən defekt (məs. ikiqat ödəniş) tez-tez baş verən kosmetik defektdən çox prioritetlidir.
| Risk səviyyəsi | Ehtimal × Təsir | Test yanaşması |
|---|---|---|
| Kritik | Yüksək × Yüksək | Detallı test case-lər, bütün neqativ və boundary hallar, hər build-də regression, əlavə exploratory sessiya |
| Yüksək | Aşağı × Yüksək | Əsas ssenarilər + ən vacib neqativ hallar; release-dən əvvəl mütləq yoxlanılır |
| Orta | Yüksək × Aşağı | Checklist səviyyəsində yoxlama, dəyişiklik olan sprintlərdə regression |
| Aşağı | Aşağı × Aşağı | Yalnız smoke; vaxt qalarsa exploratory; scope-dan çıxarıldığı açıq bildirilir |
Prioritetləşdirmə üçün praktiki meyarlar (interviewdə bunları ardıcıllıqla saymaq güclü təəssürat yaradır):
- Pul axını — ödəniş, qiymət hesablanması, endirim, geri qaytarma
- Dəyişiklik — bu release-də toxunulmuş kod və onun asılılıqları
- İstifadə tezliyi — analitikaya görə istifadəçilərin 80%-nin keçdiyi yollar
- Defekt tarixçəsi — keçmişdə ən çox bug verən modullar (defect clustering)
- Tənzimləyici tələb — sığorta/bank sahəsində məcburi hesabat və audit sahələri
- Bərpa olunmazlıq — səhvi geri qaytarmaq mümkündürmü? Yanlış SMS geri alınmır, yanlış poliso silinmir
Nəyin test OLUNMADIĞINI bildirmək risk əsaslı testing-in ayrılmaz hissəsidir. Susmaq "hər şey test olunub" mesajı verir və bütün riski QA-nın üzərinə yıxır. Düzgün formul: "Kritik axınlar tam test olunub. X və Y modulları vaxt çatmadığına görə yalnız smoke səviyyəsində yoxlanılıb — risk: orta. Qərar sizindir."
Interviewdə "vaxt azdır, nəyi test edərsən?" sualına verilən ən zəif cavab "ən vacib şeyləri"dir. Güclü cavab meyarları adlandırır və nümunə verir: "Ödəniş və poliso hesablanmasını — pul riski var; sonra bu sprintdə dəyişən kodu; sonra analitikada ən çox istifadə olunan renewal axınını. Kosmetik UI dəyişikliklərini scope-dan çıxarardım və bunu release qeydində yazılı bildirərdim."