Exploratory testing və charter-lər
Exploratory testing — test dizaynı, icrası və öyrənmənin eyni anda baş verdiyi yanaşmadır. Tester əvvəlcədən yazılmış addımları icra etmir; sistemi öyrənir, hər müşahidəyə əsasən növbəti addımı seçir.
Ən geniş yayılmış yanlış təsəvvür: exploratory testing = plansız "tıqqıldatmaq" (ad-hoc). Fərq budur:
- Ad-hoc testing — məqsədsiz, sənədsiz, təkrarlana bilməyən
- Exploratory testing — məqsədli (charter var), vaxt məhdudlu (session), qeyd aparılan və hesabat verilən
Session-Based Test Management (SBTM) bu strukturu verir: hər sessiya bir charter (missiya), 60-90 dəqiqəlik time-box, qeydlər və qısa debrief-dən ibarətdir.
| Meyar | Scripted testing (hazır test case) | Exploratory testing |
|---|---|---|
| Nə vaxt daha yaxşıdır | Requirement dəqiqdir, təkrarlanma və audit lazımdır, regression | Requirement azdır, yeni funksiya, vaxt azdır, sistemi tanımaq lazımdır |
| Gözlənilməz bug tapma qabiliyyəti | Aşağı — yalnız yazılanı yoxlayır | Yüksək — testerin təcrübəsi və intuisiyası işə düşür |
| Təkrarlana bilmə | Yüksək — hər kəs eyni addımları icra edir | Aşağı — qeydlərdən asılıdır (buna görə qeyd vacibdir) |
| Hazırlıq vaxtı | Uzun — case yazmaq vaxt aparır | Qısa — charter bir neçə dəqiqəyə yazılır |
| Testerdən asılılıq | Aşağı | Yüksək — nəticə testerin bacarığı ilə birbaşa bağlıdır |
Tur (tour) texnikası — exploratory sessiyaya istiqamət verən hazır "marşrutlar". Boş ekrana baxıb nədən başlayacağını bilmirsənsə, bir tur seç:
- Money tour — pulun hərəkət etdiyi bütün yolları izlə (ödəniş, endirim, geri qaytarma)
- Landmark tour — əsas funksiyaları qeyd et və aralarında təsadüfi sıra ilə gəz
- Back alley tour — ən az istifadə olunan, unudulmuş funksiyalara get
- Saboteur tour — sistemi qəsdən sındırmağa çalış: şəbəkəni kəs, brauzeri bağla, back düyməsi, ikiqat klik
- Supermodel tour — yalnız görünüşə bax: düzülüş, mətn daşması, responsive davranış
- FedEx tour — bir data parçasının sistemə girişindən hesabata çatmasına qədər yolunu izlə
Qeyd aparmaq exploratory-ni peşəkar edən şeydir. Sadə format: nə etdim / nə gördüm / nə şübhəli göründü / hansı sual yarandı.
Interviewdə "exploratory testing edirsənmi?" sualına "bəli, sistemi gəzirəm" cavabı zəifdir. Güclü cavab prosesi göstərir: charter yazıram → 60-90 dəqiqə time-box → qeyd aparıram → debrief-də tapıntıları paylaşıram → dəyərli olanları test case-ə çevirirəm. Sonuncu addım xüsusilə vacibdir: exploratory-də tapılan bug regression suite-ə yeni case kimi qayıtmalıdır, yoxsa növbəti dəfə yenə əldən çıxa bilər.